Kamuda görev yapan memurların yer değiştirme (rotasyon) işlemlerinde, geçmişte zorlu şartlar altında ifa edilen hizmetlerin yeni personel rejimlerine nasıl entegre edileceği (intibak) her zaman tartışma konusu olmuştur. Özellikle gümrük ve ticaret personeli gibi stratejik öneme sahip sınır birimlerinde çalışanların bölge hizmet süreleri, tayin ve atama haklarını doğrudan etkilemektedir. Gümrük personeli hizmet bölgesi intibakı çalışanlar arasındaki adaletin tesisi açısından önemli konulardan biri olup Danıştay’ın bu konudaki değerlendirmesi önemlidir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK), 2025/3188 E. ve 2025/3394 K. sayılı emsal nitelikteki kararıyla; Ticaret Bakanlığı bünyesinde geçmişte zorlu şartlarda çalışan personelin hizmet sürelerini adaletsiz bir şekilde düzenleyen intibak düzenlemesini hukuka aykırı bularak ezber bozan bir karara imza atmıştır.
1. Davanın Özeti: “Karkamış’taki Zorlu Hizmet, İstanbul ile Eş Tutulamaz”
Dava, gümrük müdürlüğü bünyesinde muayene memuru olarak görev yapan davacının, geçmiş yıllarda Karkamış Gümrük Müdürlüğü’nde geçirdiği zorlu çalışma sürelerinin yeni 3 bölgeli sisteme göre 2. bölge hizmetinden sayılması talebiyle açılmıştır.
- Davacının Mağduriyeti: Davacı memur, 1997-2000 yılları arasında asayiş ve terör yönünden oldukça zorlu koşullara sahip Karkamış sınır kapısında görev yapmıştır. Ancak Bakanlık, 2021 yılında çıkardığı yeni Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin Geçici 1. maddesiyle eski 5 bölgeli sistemi 3 bölgeye düşürmüş ve geçmiş hizmetleri matematiksel bir şablonla yeni sisteme intibak ettirmiştir.
- İdarenin Reddi (Hatalı İntibak): Karkamış, o yıllardaki idari bağlılığı nedeniyle (Gaziantep Başmüdürlüğü’ne bağlı olması sebebiyle) kağıt üzerinde “3. bölge” görünmektedir. Yeni yönetmeliğin şablonu ise mülga sistemdeki 1, 2 ve 3. bölgeleri otomatik olarak yeni sistemin en gelişmiş yeri olan “1. Bölge” (Ankara, İstanbul vb.) saymıştır. Sonuç olarak memurun sınır kapısındaki mahrumiyet hizmeti, metropol hizmetiyle eş değer sayılmış ve zorunlu doğu/sınır hizmeti yükümlülüğü eritilmemiştir.
2. “Birim Esaslı” Sınıflandırmaya Geçiş ve Eksik Düzenleme Çelişkisi
Danıştay İDDK, kararın gerekçesinde idare hukuku ve personel rejimi açısından ders niteliğinde bir tespitte bulunmuştur:
Başmüdürlük Esasından Birim Esasına Geçiş
İdare, geçmişte bir sınır kapısının zorluğunu gözetmeksizin, bağlı olduğu il merkezinin (Gaziantep gibi) sosyo-ekonomik puanını tüm alt birimlere uygulamaktaydı. Ancak bu adaletsizliği fark eden Bakanlık, 2008 ve 2012 yönetmelikleriyle “birim esaslı” sisteme geçmiş; Karkamış gibi yerleri bağlı olduğu merkezden ayırarak hak ettiği mahrumiyet derecesine (5. bölgeye) taşımıştır. 2021 yılındaki güncel yönetmelikte de Karkamış zaten 2. bölge (zorlu bölge) statüsündedir.
Danıştay’ın “Eksik Düzenleme” Vurgusu
Danıştay İDDK; 2021 yılındaki yeni yönetmeliğin geçici maddesinin, geçmişte sırf idari bağlılık yüzünden kağıt üzerinde “3. bölge” yazan ama aslında mahrumiyet yeri olan dönemleri koruyacak istisnai bir hakkaniyet kuralı içermemesini hukuka aykırı bulmuştur.
⚖️ Danıştay İDDK’nın Esaslı Gerekçesi:
“Sadece yürürlükten kaldırılan Yönetmelik kurallarına göre değerlendirilen hizmet bölge numarasına dayalı bir intibakın yapılmasıyla, benzer koşullarda görev yapmış personel arasında, görev yapılan döneme göre farklılaşan, eşit olmayan sonuçlar doğacaktır. Bu durum, hukuk devletinin bir gereği olan hukuki güvenlik ilkesi ve buna bağlı olarak adil dengeyi sağlamayı amaçlayan hakkaniyet ilkesiyle bağdaşmadığından, dava konusu madde hükmü bu yönüyle eksik düzenleme mahiyetindedir.”
3. Kararın Sonucu: Danıştay İkinci Dairesi’nin Ret Kararı Bozuldu
Davanın ilk aşamasında Danıştay İkinci Dairesi, idarenin personel rejimi üzerindeki takdir yetkisine dikkat çekerek davanın reddine karar vermişti. Ancak üst kurul olan İDDK, idarenin takdir yetkisinin kamu yararı, hizmet gerekleri ve hakkaniyet sınırları içinde kalması gerektiğini hatırlatarak bu ret kararını BOZMUŞTUR.
Bu bozma kararı ile birlikte:
- Düzenleyici İşlem Yönünden: Ticaret Bakanlığı Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin Geçici 1/1-a maddesindeki mekanik intibak kuralının sakatlığı tescillenmiştir.
- Bireysel İşlem Yönünden: Davacı muayene memurunun Karkamış’ta geçen sürelerinin 2. bölge (zorlu bölge) hizmetinden sayılmamasının, aynı yerde farklı dönemlerde çalışan personeller arasında çelişki ve ayrımcılık yarattığına hükmedilmiştir.
Sonuç ve Gümrük Çalışanları İçin Önemi
Bu karar, gümrük teşkilatında çalışan binlerce personeli yakından ilgilendirmektedir. İdarenin “Yönetmeliği değiştirdim, geçmişteki haklarınızı da yeni tablodaki rakamlara göre eşleştirdim” yaklaşımı, hukuki güvenlik ve anayasallık (eşitlik) duvarına çarpmıştır.
Benzer durumda olan, yani geçmişte zorlu taşra/sınır teşkilatlarında çalışıp, mevzuat değişiklikleriyle hizmet süreleri eritilen tüm kamu görevlileri için bu karar, idareye karşı açılacak davalarda çok güçlü bir “hakkaniyet ve intibak” emsali teşkil etmektedir.
İdarenin işleyişinde her şey yazılı kurallara bağlanamaz, işin mahiyeti gereği idarenin takdir yetkisi olmak zorundadır. Ancak bu takdir yetkisi sınırsız ve kuralsız değildir. Gümrük personeli hizmet bölgesi intibakı konusundaki bu Danıştay kararı da takdir yetkisinin yargısal denetimi konusunda önemli bir örnek teşkil etmektedir.