Kamu kurumlarında sıkça yaşanan bir sorun; KPSS ile normal kadrodan memur olan bir kişinin, çalışma hayatı sırasında hastalanarak veya kaza geçirerek “engelli” statüsüne girmesidir (%40 ve üzeri). İdareler genellikle; “Sen E-KPSS ile girmedin” veya “Raporun sürekli değil, 2 yıl sonra iyileşebilirsin” diyerek bu personeli %3 engelli kontenjanına dahil etmek istemez ve engelli haklarından (vergi indirimi, yer değişikliği, erken emeklilik vb.) yararlandırmaz. Sonradan engelli olan memur hakkında idareler tarafından aleyhe yorumlarda bulunarak güncel durumu göz ardı edilebilmektedir. KDK, bu konuda güncel durumun gözetilmesi gerektiği yönünde görüş belirtti.
Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), 05/09/2025 tarihli ve 2025/5371 Başvuru Numaralı kararıyla bu konuda idarelere ders niteliğinde bir tavsiye kararı verdi .
Olayın Özeti: “Raporun Geçici, Seni Engelli Sayamayız”
Sosyal Güvenlik Kurumu’nda (SGK) memur olarak çalışan başvuran, sonradan rahatsızlanmış ve hastaneden %40 oranında ve 2 yıl geçerli (süreli) engelli sağlık kurulu raporu almıştır. Memur, bu rapora dayanarak kurumundaki %3 engelli personel kotasına dahil edilmeyi talep etmiştir. Ancak SGK; “Sen E-KPSS ile atanmadın, ayrıca raporunda ‘işlevselliği kısmen düzelen’ yazıyor, raporun süreli. Bu yüzden seni engelli sayamayız” diyerek talebi reddetmiştir .
KDK’nın Tespiti: “Süreli de Olsa O Süre Boyunca Engellidir”
Ombudsmanlık, SGK’nın bu yorumunu hukuka ve hakkaniyete aykırı bularak şu kritik tespitleri yapmıştır:
- Giriş Şekli Önemli Değil: 657 sayılı Kanun’un 53. maddesi, %3 kotasının sadece ilk defa atananlar için olduğunu söylemez. Memuriyet sırasında engelli hale gelenler de bu kapsama girer .
- Süre Engel Değildir: Raporun “Süreli” olması (1 yıl, 2 yıl vb.), kişinin o süre zarfında “sağlam” olduğu anlamına gelmez. Kişi o süre boyunca fiilen engellidir ve yasaların tanıdığı haklardan (pozitif ayrımcılıktan) yararlanmalıdır .
- Statü Güncellenebilir: Rapor süresi bittiğinde yeni rapor alınır. Oran düşerse engelli statüsü kaldırılır, devam ederse sürdürülür. “İlerde iyileşebilirsin” diyerek bugünkü hakkı verilmemek hukuka aykırıdır .
Sonuç: Ne Karar Verildi?
KDK, Sosyal Güvenlik Kurumu’na şu tavsiyede bulundu:
- Personelin süreli raporu olsa dahi, rapor süresi boyunca %3 engelli kontenjanında değerlendirilmesini sağlayın. Süre bitiminde duruma tekrar bakarsınız .
Bu karar, sonradan engelli olan ancak “süreli rapor” engeline takılan tüm memurlar için emsaldir. KDK bu kararıyla çalışanların güncel durumlarının dikkate alınması gerektiğine dikkat çekmektedir. Kişinin o anda mevzuatın engelliliğe sağladığı hukuksal korumalardan faydalanması gerekiyorsa kurumlar tarafından bu engellenemez.
