İcra takiplerini durdurmak, hacizleri kaldırmak veya borca itiraz etmek için icra dairelerine yüklü miktarda paralar (teminat veya dosya borcu) yatırılmaktadır. Bu paralar bazen yıllarca süren davalar boyunca banka hesaplarında beklemekte ve ciddi miktarda faiz (nema) getirmektedir. İcrada nemalandırma kime ait sorusu özellikle faiz ve enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde daha da önemli bir konu haline gelmektedir.
Yıllardır uygulanan sistemde, bu paranın ana parası vatandaşa iade edilse veya alacaklıya ödense bile, biriken faiz geliri “Hazine’ye irat (gelir)” kaydediliyordu. Anayasa Mahkemesi, 28/05/2025 tarihli kararıyla bu uygulamayı “Mülkiyet Hakkı İhlali” saydı.
Olayın Özeti: 48 Bin TL’lik Faiz Kavgası
Başvurucular, aleyhlerine başlatılan bir icra takibini durdurmak ve menfi tespit davası (borçlu olmadığının tespiti) süresince hacizleri kaldırmak için icra dosyasına 329.193 TL nakit para yatırmıştır.
Başvurucuların talebi üzerine bu para vadeli hesaba yatırılarak nemalandırılmıştır. Yargılama sonunda dava kaybedilmiş, para alacaklıya ödenmiş ancak bu süre zarfında bankada biriken 48.140 TL’lik faiz geliri (nema) açıkta kalmıştır.
İcra Müdürlüğü, “Kanunda düzenleme yok, bu para Hazine’nindir” diyerek parayı devlete aktarmıştır. Yerel mahkemeler ve Yargıtay da bu işlemi onamıştır.
AYM: “Devlet, Vatandaşın Parasından Sebepsiz Zenginleşemez”
Konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, Harçlar Kanunu’nun ilgili maddesinin (m. 36/1) daha önce iptal edildiğini hatırlatarak şu tespitlerde bulunmuştur:
- Paranın Sahibi Kimse Faiz Onundur: Ana para kime aitse (borçluya veya hak etmişse alacaklıya), o paranın getirdiği faiz geliri de ona aittir. Hazine, dosyanın tarafı değildir.
- Karşılıksız Yararlanma Yasağı: Devlet zaten yargı hizmetleri için harç ve masraf almaktadır. Bunun üzerine bir de vatandaşın parasının faizine el koyması, “zorlayıcı neden olmaksızın özel kişinin mal varlığından karşılıksız yararlanma” hükmündedir.
- Amaç Meşru Değil: Paranın nemasının Hazine’ye aktarılmasının anayasal açıdan meşru bir amacı yoktur.
Sonuç: Faiz Vatandaşa İade Edilmeli
AYM, nemanın Hazine’ye aktarılmasını mülkiyet hakkının ihlali olarak görmüş ve paranın hak sahibine ödenmesi için yeniden yargılama yapılmasına karar vermiştir.
AYM’nin bu kararı, faizin yüksek olduğu ve likit fonlarda dahi paranın bir günlük getirisinin ciddi miktarlara tekabül ettiği dönemler açısından bilhassa büyük önem taşımaktadır. Yargısal süreçler boyunca pek çok açıdan paranın zaman değerine maruz kalan bireylerin haklarının korunması açısından önemli ve yerinde bir karardır.
