Kamu Denetçiliği Kurumu, sesli uyarı özellikli Sürekli Glikoz İzleme (CGM) sistemlerinin sadece 2-18 yaş arası çocuklar için değil, yetişkin görme engelli Tip-1 diyabet hastaları için de geri ödeme kapsamına alınması gerektiğine dair önemli bir tavsiye kararı yayımladı.
Tip-1 diyabet, bireyin yaşamı boyunca kan şekerini sürekli kontrol altında tutmasını gerektiren kronik bir durumdur. Geleneksel ölçüm yöntemleri, görme engelli veya az gören bireyler için tek başlarına uygulanması neredeyse imkansız olan, bağımsız yaşama hakkını kısıtlayan bir bariyer niteliğindedir. Bu noktada modern bir teknoloji olan Sürekli Glikoz İzleme (CGM) sistemleri, sundukları sesli uyarı özellikleri ile görme engelli bireylere ihtiyaç duydukları bağımsızlığı ve güvenli takip imkanını sağlamaktadır.
Başvuru Süreci: Eşitlik ve Hakkaniyet Arayışı
Kuruma yapılan başvuruda, görme engelli bir Tip-1 diyabet hastası, yaşadığı zorlukları dile getirerek sesli uyarı özellikli CGM sistemlerinin yetişkin görme engelli hastalar için de SGK geri ödeme listesine alınmasını talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ise verdiği cevapta, CGM sistemlerinin yalnızca “2-18 yaş arası Tip-1 diyabet hastaları” için geri ödeme kapsamında olduğunu belirtmiş; yetişkinler için ayrı bir düzenleme bulunmadığını ifade etmiştir. Başvuran, bu cevabın engelli bireylerin özel durumunu yok saydığını ve eşitlik ilkesine aykırı olduğunu belirterek konuyu Ombudsmanlığa taşımıştır.
KDK’nın Değerlendirmesi: “Sağlık Hakkı Yaşam Hakkı ile Doğrudan Bağlantılıdır”
Kamu Denetçiliği Kurumu, incelemesinde Anayasa ve BM Engelli Hakları Sözleşmesi’nden aldığı güçle şu kritik tespitlerde bulunmuştur:
- Yaşam Hakkı ile Doğrudan Bağlantı: Anayasa’nın 56. maddesindeki sağlık hakkı ve 60. maddesindeki sosyal güvenlik hakkı, 17. maddedeki “yaşama, maddi ve manevi varlığı koruma hakkı” ile doğrudan ilişkilidir.
- Sosyal Devlet ve Pozitif Yükümlülük: Devlet, bireyin sağlıklı bir yaşam sürmesi için gerekli koşulları sağlama konusunda pozitif bir yükümlülüğe sahiptir.
- Bağımsız Yaşama Hakkı: BM Engelli Hakları Sözleşmesi uyarınca, devletler engellilerin topluma tam ve etkin katılımının önündeki engelleri kaldırmakla yükümlüdür.
- Hakkaniyet ve Bilimsel Veriler: Diyabetin ekonomik ve sosyal maliyeti göz önüne alındığında, modern teknoloji tıbbi cihazların geri ödeme kapsamına alınması, uzun vadede birey ve toplum sağlığını korumak adına atılması gereken zorunlu bir adımdır.
Tavsiye Kararı ve Beklenti
Kamu Denetçiliği Kurumu, bu gerekçelerle başvurunun kabulüne karar vermiştir. Kurum, idareye şu hususlarda tavsiyede bulunmuştur:
- Diyabet tedavisinde başarıya ulaştığı kanıta dayalı olan ve yeni geliştirilen CGM sistemlerinin (sesli uyarı özellikli vb.) yetişkin hastaları da kapsayacak şekilde geri ödeme listesine alınması.
- Halihazırda geri ödeme kapsamında olan tıbbi malzemelerin iyileştirilmesi için devam eden çalışmaların ivedilikle sonuçlandırılması.
Ombudsmanlık kararı, sağlık teknolojilerine erişimin sadece mali bir konu değil, aynı zamanda temel bir insan hakkı olduğunu bir kez daha hatırlatmaktadır. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun, KDK’nın bu tavsiyesi doğrultusunda görme engelli yetişkin bireylerin sağlık hizmetlerine erişimini kolaylaştıracak adımları atması beklenmektedir.
