Miras hukukunun en karmaşık ve suistimale açık alanlarından biri, bazı mirasçıların kasıtlı veya ihmali davranışlarla diğer mirasçıları gizleyerek (ketmederek) veraset ilamı çıkartmasıdır. Hukukumuzda “ketmi verese” (mirasçılığın gizlenmesi) olarak adlandırılan bu durumda, eksik mirasçılık belgesine dayanılarak kök muristen kalan taşınmazlar haksız yere intikal ettirilmekte ve üçüncü kişilere satılmaktadır. Bu tür uyuşmazlıklarda, tapu siciline güvenerek malı satın alan üçüncü kişilerin iyi niyeti ile hakkı gasp edilen gerçek mirasçının menfaatleri karşı karşıya gelir.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 2025/5041 E. ve 2025/5734 K. sayılı emsal kararı, ketmi verese davalarında yüzeysel bir “tapuya güven” korumasının arkasına sığınılamayacağını, hakimlerin derinlemesine araştırma yapması gerektiğini çok net bir şekilde ortaya koymuştur.
1. Davanın Özeti ve Şekli “İyi Niyet” Savunması
Dava, nüfusa geç kaydedilen bir mirasçının, kendisi dışarıda bırakılarak 1964 yılında çıkartılan eksik veraset ilamı uyarınca annesi ve kardeşleri tarafından satılan onlarca parsel taşınmaz için açtığı tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir.
- Davacının İddiası: Davacı, babasının ölümünün ardından diğer aile üyelerinin sahte/eksik veraset ilamı çıkartarak kendisini mirastan mahrum bıraktığını, bu ilama dayanarak taşınmazların hukuka aykırı şekilde intikal ve ifraz edilerek satıldığını, dolayısıyla tescillerin yolsuz olduğunu ileri sürmüştür.
- Yerel Mahkemenin “Tapuya Güven” Reddi: Bismil 2. Asliye Hukuk Mahkemesi, davacının açtığı soybağı/mirasçılık davasıyla eski veraset ilamını iptal ettirdiğini sabit görmüştür. Ancak mahkeme; taşınmazları satın alan davalıların “tapu kaydına ve resmi veraset ilamına güvenerek” alım yaptıklarını, davacının bu kişilerin “kötü niyetli” olduğunu kanıtlayamadığını gerekçe göstererek davayı reddetmiştir.
2. Yargıtay Kararının Temeli: Gerçek İyi Niyet mi, Şekli İyi Niyet mi?
Kararın temyiz incelemesini yapan Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, yerel mahkemenin bu yaklaşımını “yüzeysel ve şekilci” bularak bozmuştur. Kararda taşınmaz hukukunun omurgasını oluşturan şu temel ilkeler hatırlatılmıştır:
A) TMK Madde 1023 ve Korumanın Sınırı
Hukukumuzda toplum düzenini ve alışveriş güvenliğini korumak amacıyla tapu kütüğündeki sicile iyi niyetle dayanarak ayni hak kazanan 3. kişilerin bu kazanımı korunur (TMK m. 1023). Ancak yasa koyucunun amacı, ilk bakışta şeklen iyi niyetli görüneni değil, gerçekten iyi niyetli olanı korumaktır. Bir ayni hak yolsuz olarak tescil edilmişse ve 3. kişi bunu biliyor veya bilmesi gerekiyorsa, tapu sicili onu korumaz (TMK m. 1024).
B) Kötü Niyet İddiası Bir “Defi” Değil “İtirazdır”
Yargıtay yerleşik içtihatlarına atıfta bulunarak çok kritik bir usul kuralının altını çizmiştir: Kötü niyet iddiası bir defi değildir, itirazdır. Dolayısıyla:
- Savunmanın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir.
- Davacı açıkça “davalılar kötü niyetlidir” diye ısrarcı olmasa bile, mahkeme tarafından kendiliğinden (re’sen) dikkate alınmak zorundadır.
3. Mahkemenin Yapması Gereken: Tedavül Kayıtlarının Derinlemesine İncelenmesi
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, ketmi verese iddiasının zaten kendi içinde bir yolsuz tescil iddiasını barındırdığını belirterek yerel mahkemenin şu adımları izlemesi gerektiğine hükmetmiştir:
- Her Taşınmaz İçin Tek Tek Tespit: Dava konusu taşınmazların ilk tesisinden itibaren tüm tedavül kayıtları (el değiştirmelere ilişkin resmi senetler ve kütük sayfaları) getirtilmelidir.
- Ketmedilme Analizi: Eksik veraset ilamı nedeniyle davacının payının her bir taşınmazda gasp edilip edilmediği tek tek belirlenmelidir.
- İlk El ve Sonraki El Ayrımı: Taşınmazı, ketmedilme işlemini doğrudan gerçekleştiren ilk kişilerden alanlar (ilk el) ile onlardan devralan 3. kişilerin durumları ayrılmalıdır. Kayıt maliklerinin bu durumu bilip bilmedikleri, vakıa ve karineler ışığında derinlemesine irdelenerek gerçekten TMK 1023 korumasından yararlanıp yararlanamayacakları saptanmalıdır.
Sonuç: Mirasçılardan Mal Kaçıranlara Karşı Hukuki Güvence
Yargıtay’ın bu güncel bozma kararı, mirasçılığın gizlenmesi yoluyla mülkiyet hakkı ellerinden alınan vatandaşlar için büyük bir güvencedir. Karar; “Ben tapuya ve mahkemenin verdiği eski veraset ilamına baktım, aldım, artık gerisi beni ilgilendirmez” diyen üçüncü kişilerin alımlarının, eğer arkasında bir hak gaspını bilme veya bilebilecek durumda olma (kötü niyet/ağır ihmal) durumu varsa, re’sen iptal edilebileceğini tescillemiştir.
Ketmi verese uyuşmazlıklarında tapu davası açarken, taşınmazların geçmiş kayıt haritasını (tedavülünü) doğru okumak ve kötü niyet karinelerini mahkemeye sunmak davanın kazanılmasında anahtar rol oynamaktadır.
Sahte veraset ilamıyla tapu devri, teknolojinin gelişmesi ile azalan bir durum olsa da kişilerin mülkiyet hakkını doğrudan ilgilendirdiği ve taşınmazlarının kaybı sonucuna yol açabileceği için önemli bir konu olmaya devam etmektedir. Tapu iptal tescil imkanı var mı, davanın kimlere yöneltilmesi gerektiği, nasıl bir süreç izleneceği gibi konular dikkat edilmesi gereken hususlardan bazılarıdır.