Kamu görevlileri sendikacılığında uzun süredir tartışılan ve memurları ekonomik sebeplerle belirli sendikalara üye olmaya zorlayan “%2 Barajı” uygulaması, Anayasa Mahkemesi‘nin 18/01/2024 tarihli ve 2024/12 sayılı kararıyla iptal edildi. %2 Sendika barajı yasa iptali ile sendikal haklar konusunda yeni bir döneme geçilmiş oldu ki bunun yansımaları ilgili yasa maddesine dayanan yönetmeliğin Danıştay tarafından iptal edilmesiyle kendini göstermeye başladı.
Kanun koyucu, 7429 sayılı Kanun ile 375 sayılı KHK’ya eklediği bir maddeyle; üye sayısı hizmet kolundaki toplam kamu görevlisi sayısının %2’sinden az olan sendika üyelerine daha düşük, %2’sinden fazla olanlara ise daha yüksek ödeme yapılmasını öngörmüştü. Yüksek Mahkeme, bu düzenlemeyi sendikal özgürlüğe aykırı olarak nitelendirdi.
Olayın Özeti: Küçük Sendika Üyesine “Cezalandırma”
Yapılan düzenleme (375 KHK Ek Madde 4) şuydu:
- Eğer üyesi olduğunuz sendika %2 barajını aşıyorsa: Toplu Sözleşme İkramiyesi (Yüksek Tutar) alırsınız.
- Eğer sendikanız %2’nin altındaysa: Sadece Toplu Sözleşme Desteği (Düşük Tutar) alırsınız .
Bu durum, memurların “daha fazla para almak için” istemedikleri halde büyük sendikalara yönelmesine neden oluyordu.
AYM’nin İptal Gerekçeleri: “Özgürlüğü Kısıtlıyorsunuz”
Anayasa Mahkemesi, bu kuralı incelerken çok önemli tespitlerde bulundu ve düzenlemeyi Anayasa’nın 10. (Eşitlik) ve 51. (Sendika Hakkı) maddelerine aykırı bularak iptal etti.
İşte kararın gerekçeleri:
- Sendika Seçme Özgürlüğüne Müdahale: Mahkeme; “Aradaki maddi fark, memurları iradeleri dışında büyük sendikalara üye olmaya zorlamaktadır. Bu durum negatif sendika özgürlüğünü ihlal eder” dedi .
- Yeni Sendikaların Önü Kesiliyor: Düzenlemenin, yeni kurulan veya büyümeye çalışan sendikaların gelişmesini fiilen engellediği, sendikalar arası rekabeti bozduğu belirtildi.
- Eşitsizlik: Aynı işi yapan kamu görevlileri arasında, sadece üye oldukları sendikanın büyüklüğüne göre mali ayrım yapılması “nesnel ve makul bir temele dayanmamaktadır” denildi .
Sonuç: Ne Değişti?
Bu iptal kararıyla birlikte;
- Sendikalara üyelikte “%2 Barajı” şartı yasal dayanaktan yoksun hale geldi.
- İdarenin, sendika üye sayısına göre farklı ödeme yapmasının önü kapatıldı.
- Memurların diledikleri sendikayı, maddi kaygı gütmeden seçebilmelerinin önü açıldı.
Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararının ardından ilgili yöntemlik hükmünün de Danıştay tarafından iptal edilmesi bu konuda oldukça önemli bir gelişmedir. Her iki yüksek mahkemenin kararı sendikal özgürlük açısından önemli bir yere sahiptir. %2 sendika barajı yasa iptali, sivil toplumun ruhuna aykırı olan kısıtlamayı ortadan kaldırması ve bireyler için ortaya çıkan sivil toplum kuruluşlarının bireyler arasında farklı uygulamalara sebep olmasını ortadan kaldırması açısından dikkate değer bir gelişmedir.
